Print This Page

Nauczanie języka polskiego w szkole szpitalnej

 Szkoła szpitalna jest bardzo szczególną placówką. Dzieci, które tutaj trafiają, dzielą swój czas między zajęcia lekcyjne oraz przewidziane badania, zabiegi i konsultacje. Nauka odbywa się w świetlicach oddziałowych albo salach, bezpośrednio przy łóżku chorego. Nie ma tablic i ławek, dzwonków i przerw lekcyjnych. Lekcje są krótsze, prowadzone indywidualnie, zespołowo, sporadycznie w grupach.

Nauka języka polskiego rozpoczyna się krótką rozmową nauczyciela i ucznia mającą ustalić, z jakich podręczników korzysta dziecko, które zagadnienia z literatury, nauki o języku ortografii i interpunkcji już zrealizowało. Umożliwia to kontynuację nauczania zgodnie z programem szkoły macierzystej ucznia. Pozyskanie informacji na temat używanych podręczników i ostatnio omawianych tematów nie zawsze jest proste.  Niektóre dzieci nie potrafią powiedzieć, jakimi książkami do języka polskiego się posługują. Zaczyna się wówczas wspólne zgadywanie. Uczniowie opisują wielkość i szatę graficzną podręczników, nauczyciel wymienia tytuły najbardziej popularnych i tą metodą zostaje rozpoznana właściwa książka.

Przeprowadzana rozmowa ma jeszcze jeden istotny cel. W jej trakcie dzieci nie tylko podają tytuły podręczników, lecz także opowiadają o swoim stosunku do samego przedmiotu. Wskazują partie materiału i umiejętności, z których opanowaniem mają problemy. Pozwala to nauczycielowi na przygotowanie zajęć uwzględniających i mających na celu zniwelować te braki. Takie informacje są szczególnie istotne w przypadku dzieci leżących długo, ewentualne niedostatki edukacyjne ujawniają się w trakcie kolejnych lekcji.

Ważnym elementem wstępnego wywiadu jest także zorientowanie się w możliwościach psychofizycznych i samopoczuciu ucznia. Dziecko chore ma ograniczone możliwości przyswajania wiedzy i często w pierwszej kolejności bardziej potrzebuje duchowego wsparcia niż nauczania, słów otuchy niż informacji o rodzajach imiesłowów. Rozpoznanie stanu dziecka pozwala na prowadzenie lekcji w sposób uwzględniający jego obecne możliwości intelektualne, wysiłkowe oraz potrzeby emocjonalne. Zajęcia zostają dostosowane do potrzeb ucznia, mają zróżnicowaną długość i stopień trudności, dzięki czemu zdobywa on wiedzę w sposób najbardziej korzystny - bez stresu, zmęczenia, otoczony życzliwością i opieką.

 Dzieci leżące w szpitalu można podzielić na te leżące krótko i długo. W przypadku tych pierwszych lekcje języka polskiego sprowadzają się z reguły do kształcenia podstawowych umiejętności – czytania ze zrozumieniem, w oparciu o krótkie teksty literackie i popularnonaukowe, analizy utworów epickich i lirycznych, nastawionej na utrwalanie wiadomości o elementach świata przedstawionego i rodzajach środków poetyckich, poprawnej pisowni, zgodnej z zasadami ortograficznymi i interpunkcyjnymi, połączonej z zapamiętywaniem tych zasad. Bazują na gotowych lub opracowanych przez nauczyciela kartach pracy zawierających różne rodzaje zadań zamkniętych i otwartych, często w formie krzyżówek, rebusów, schematów i tabel. Większość dzieci lubi tę formę lekcji. Chętnie wykonuje proponowane ćwiczenia, traktując je nie tylko jako naukę, ale także przyjemny sposób spędzania wolnego czasu.

Dzieci leżące długo realizują program szkoły macierzystej i  z tego powodu są nauczane indywidualnie. Język polski jest takim szczególnym przedmiotem, na którym nie obowiązuje ustalona kolejność omawiania materiału. Dlatego dużą pomocą w prowadzeniu zajęć są tematy lekcji dostarczane przez polonistów szkół dzieci, przekazywane najczęściej przez rodziców. Pozwala to nauczycielowi na zajęcie się dokładnie tymi samymi zagadnieniami, dzięki czemu uczniowie po wyjściu ze szpitala nie mają zaległości w nauce.

Nie zawsze udaje się zrealizować wszystkie dostarczone tematy. Dzieci leżące w szpitalu często źle się czują, mają szkolenia, zabiegi, rehabilitację, przez co niesystematycznie uczestniczą w zajęciach .Pewną prawidłowością jest także to, że uczniowie niechętnie czytają dłuższe teksty. Czasami nie pozwala im na to stan zdrowia, często warunki, w których przebywają. Cały dzień spędzają otoczone obcymi ludźmi -  dziećmi, rodzicami, personelem medycznym. W takiej sytuacji niełatwo jest znaleźć czas, miejsce i ochotę na dłuższą lekturę.

Dlatego na lekcjach języka polskiego najczęściej omawia się krótsze teksty, albo wybrane fragmenty dłuższych utworów. Czasami, ze względu na stan zdrowia dziecka, rezygnuje się z ćwiczeń pisemnych i notatek, ograniczając się do samej rozmowy. Prace pisemne są omawiane z uczniem w trakcie ich sprawdzania, co pozwala na wspólne skorygowanie błędów. Po analizie pracy uczeń dostaje na kolejnych zajęciach ćwiczenia ortograficzne lub interpunkcyjne dotyczące zasad, które niewystarczająco opanował. Na bieżąco kontroluje się także wykonywanie ćwiczeń gramatycznych i w razie konieczności przypomina utrwalaną regułę.

 Indywidualny tok zajęć jest niewątpliwym plusem nauczania szpitalnego dzieci długo leżących. Dzięki tej formie lekcji nauczyciel szybko orientuje się w stanie wiadomości dziecka, poznaje jego możliwości i umiejętności, dostrzega braki. Wyposażony w tę wiedzę tak organizuje lekcje, aby uczeń dowiadywał się czegoś nowego a także nadrabiał zaległości. Poza tym dziecko łatwiej i szybciej uczy się redagować pisemne formy wypowiedzi, opanowuje zagadnienia z nauki o języku i teorii literatury, jeżeli ma zapewnioną stałą pomoc, a uwaga nauczyciela w czasie lekcji jest skupiona wyłącznie na nim. Taki sposób prowadzenia zajęć jest dla chorego najbardziej korzystny i daje oczekiwane rezultaty.

Nauczanie języka polskiego w szkole szpitalnej wymaga dobrej znajomości wszystkich obowiązujących programów nauczania oraz podręczników, a także umiejętności dostosowywania omawianego materiału do możliwości uczniów. Czasami okazuje się to trudne, ale jednocześnie przynosi obopólna satysfakcję, zwłaszcza kiedy i uczeń, i nauczyciel dostrzegają pozytywne efekty pracy.

 

                                                                                          mgr Magdalena Sawicka